23 محرم 1441

تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۲/۲۲ ۱۹:۳۲:۰۰
کد مطلب:  817594
مروری بر فعالیت های تأثیرگذار پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش در برنامه های وزارت متبوع و مجموعه های تابعه"
یک نکته از هزاران ... " مروری بر فعالیت های تأثیرگذار پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش در برنامه های وزارت متبوع و مجموعه های تابعه"

نگاهی اجمالی به برنامه معلم پژوهنده(اقدام پژوهی) : "برنامه معلم پژوهنده، به مثابه تجربه موفق نظام پژوهشی آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران در گسترش فرهنگ پژوهش و بهبود عمل حرفه ای کارگزاران تعلیم و تربیت"

یک نکته از هزاران ... " مروری بر فعالیت های تأثیرگذار پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش در برنامه های وزارت متبوع و مجموعه های تابعه"

نگاهی اجمالی به برنامه معلم پژوهنده(اقدام پژوهی) :

"برنامه معلم پژوهنده، به مثابه تجربه موفق نظام پژوهشی آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران در گسترش فرهنگ پژوهش و بهبود عمل حرفه ای کارگزاران تعلیم و تربیت"

 

برنامه معلم پژوهنده، به مثابه تجربه موفق نظام پژوهشی آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران

در گسترش فرهنگ پژوهش و بهبود عمل حرفه ای کارگزاران تعلیم و تربیت

 

پژوهشکده تعلیم و تربیت  به نمایندگی از سوی وزارت آموزش و پرورش از سال تحصیلی 76- 1375 در اقدامی ابتکاری و نوآورانه که مورد حمایت قاطع صاحبنظران تعلیم و تربیت قرار گرفته است،به طور سالانه در سراسر کشور طرحی را اجرا می کندکه به طرح  معلم پژوهنده معروف شده است.هدف ها از اجرای این طرح عبارتند از:

  1. گسترش فرهنگ پژوهش در میان معلمان و کارشناسان آموزش و پرورش
  2. اشاعه تصمیم گیری مبتنی بر پژوهش
  3. پرورش توانایی ها و مهارت های ذهنی و عملی معلمان  در انجام تحقیقات
  4. رشد استعداد های پژوهشی فرهنگیان
  5. کاهش فاصله میان تحقیقات رسمی دانشگاهی و حوزه اجرایی
  6. مستند سازی تجارب مفید  آموزشی و تربیتی معلمان برای استفاده بوسیله سایر همکاران

در این طرح، معلمان مدارس،کارشناسان و کارگزاران آموزش و پرورش سراسر کشور، به منظور بررسی و حل علمی و اندیشمندانه مسایل و مشکلات کلاس درس و حوزه ی فعالیت خود،گزارش پژوهشی در قالب اقدام پژوهی[1](پژوهش در عمل) تدوین می­نمایند.مهمترین زمینه­هایی که معلمان و کارشناسان می­توانند در چارچوب آن به اجرای پژوهش  بپردازند به مسایل و موضوعات مرتبط با کلاس درس، مدرسه، اداره آموزش و پرورش منطقه و اداره کل  آموزش و پرورش استان و حوزه ستادی وزارت آموزش و پرورش  مربوط می­شود. برخی از مهم ترین زمینه های  پژوهش  در عمل   در کادر زیر ارائه شده اند:

1- موضوعات مربوط به فرآیند یاددهی –یادگیری ، پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و مسائل آنان،

2- روش­های نو و ابتکاری در آموزش مفاهیم دینی به دانش­آموزان

3- روش­های نو در آموزش ریاضی، علوم و سواد خواندن(بررسی مسایل و مشکلات دانش آموزان در این زمینه و ارائه راه­حل­های نو و ابتکاری ، به ویژه با توجه به نتایج مطالعه بین­المللی (PIRLSوTIMSS )

4- موضوعات مربوط به ارزشیابی از آموخته­های دانش­آموزان

5- روش­های نو و ابتکاری در استفاده از فناوری اطلاعات و تکنولوژی آموزشی در تدریس

6- موضوعات مربوط به فرآیند های کلاس درس (نحوه استفاده از همکاری سایر دانش­آموزان ، پویایی گروه)

7- روش­های نو و ابتکاری در آموزش مهارت­هایی نظیر حل مساله و استدلال به دانش­آموزان و پرورش خلاقیت آنان

8- روش­های نو و ابتکاری در شناسایی مسایل عاطفی –رفتاری دانش آموزان و ارائه راه حل در این زمینه

9- موضوعات مربوط به با نشاط سازی مدارس و کلاسهای درس ،تحقق مدرسه زندگی

10- موضوعات مربوط به مدیریت مدارس(بررسی مسائل و راه حل­ها) مواردی از قبیل : ارتقاء مشارکت اولیاء دانش­آموزان در اداره امور مدرسه، بهبود فرآیند­های مدیریت مدرسه، ارزشیابی عملکرد دبیران، روش های بهبود نظارت بر فعالیت­های آنان، ارتقاء جو مدرسه

11- موضوعات مربوط به بهبود فرآیند­های مدیریت در ادارات مناطق ،ادارات کل آموزش و پرورش استان­ها و حوزه ستادی وزارت متبوع

 (مواردی نظیر : بهبود فرآیند بهره وری ، تصمیم گیری ، برنامه ریزی، نظارت بر عملکرد ها، مدیریت مشارکتی ،ارزشیابی عملکرد، فرهنگ و جو سازمانی، تکریم ارباب رجوع، مدیریت زمان، کارآفرینی،راه کارهای افزایش انگیزه همکاران(این موضوع هابرای کارشناسان شاغل در ادارات مناطق ، شهرستان ها و ادارات کل آموزش و پرورش استان ها و حوزه ستادی وزارت متبوع که مایلند در برنامه معلم پژوهنده شرکت نمایند پیشنهاد می­شود)و سایر موضوعات انتخاب شده به ابتکار معلمان عزیز

 اقدام پژوهی(پژوهش در عمل)  یکی از انواع روش های تحقیق علمی است که در آن محقق برای بهبود و بهسازی مستمر فعالیت­ها و فرآیندها یا حل یک مساله از مسائل حوزه کاری خود، به پژوهش عملی می پردازد تا سرانجام وضعیت نامطلوب موجود رابه روش علمی به وضعیت مطلوب و مناسب تبدیل کند.برای انتخاب راهکار مناسب ، اطلاعات لازم را جمع آوری نموده، اطلاعات را مرورمی نماید تا بتواند  به راه حل مناسب دست بیابد . آن راه حل را به طور موقت اجرا می نماید و اجرای خود را ارزشیابی می­کند. با توجه به این موارد مشخص می شود که  فرآیند پژوهش در عمل  معمولا" دارای 7 مرحله اصلی است:

 1-تشخیص مساله و بیان روشن آن،

 2- یافتن راه مناسب پیشنهادی برای حل آن مساله

  3-اجرای موقتی  آن راه حل یا فعالیت جدید

 4- ارزیابی نتایج حاصل از اجرای موقت،

5-اصلاح راه حل،

6- اجرای راه حل اصلاح شده،

  7- ارزیابی نتایج حاصل از اجرای راه حل اصلاح شده.

چارچوب تهیه ی گزارش های پژوهش در عمل شامل این موارد است :1-مقدمه، 2- بیان مسئله( توصیف و تشخیص مساله)،3- گرد آوری و تحلیل اطلاعات،4- بیان راه حل­های پیشنهادی ،5- اجرای راه حل­ها، 6- ارزشیابی و اعتبارسنجی راه حل­های پیشنهاد شده،7-جمع بندی و نتیجه گیری، 8- فهرست منابع و مآخذ.

بر اساس برنامه ­ریزی های به عمل آمده توسط پژوهشکده تعلیم و تربیت و پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، و به استناد فراخوان و شیوه نامه اجرای برنامه معلم پژوهنده که به تایید کمیته مستند­سازی وزارت آموزش و پرورش رسیده،گزارش­های اقدام پژوهی (پژوهش در عمل)که توسط معلمان تهیه می­شود، در سه سطح بررسی می شود:

  • در سطح آموزش و پرورش مناطق شهرستان­ها و نواحی (به وسیله کمیته پژوهشی منطقه)
  • در سطح اداره کل  آموزش و پرورش استان (به وسیله شورای تحقیقات آموزش و پرورش  استان)
  •  در سطح ملی (توسط  دبیر خانه ملی برنامه معلم پژوهنده مستقر در پژوهشگاه).

بر اساس شیوه نامه فوق ،هر گزارش در هر کدام از سطوح بررسی(منطقه- استان- ملی)باید توسط حداقل 2 و حداکثر 3 ارزیاب متخصص بررسی شده و طبق کار برگ ارزشیابی ، ارزیابی شود.حتی گاه شرایط ایجاب می کند که معلم پژوهنده نسبت به ارائه شفاهی اثر خود در مقابل هیات داوران اقدام کند(نمونه ای از فراخوان و شیوه نامه های ارسال شده  به استان­ها به همراه کاربرگ های ارزشیابی گزارش های اقدام پژوهی در وب سایت پژوهشگاه قابل دسترسی است ). از  دوره  دهم برنامه معلم پژوهنده­، ارزشیابی و انتخاب آثار برتر،بر اساس رشته تحصیلی و موضوع تدریس معلمان پژوهنده صورت می­گیردکه این ابتکار سبب ارتباط موثر تر و کاربست جدی تر نتایج اقدام پژوهی شده است .

برنامه معلم پژوهنده با استقبال بسیار خوب  معلمان عزیز سراسر کشور مواجه شده به طوری که در طول22 دوره ای که از اجرای  این برنامه می­گذرد، تعداد استقبال کنندگان از این طرح،بیش از 55 برابر افزایش را نشان می­دهد. در جدول زیر آمار تعداد کل معلمان شرکت کننده در طرح معلم پژوهنده در 16دوره گذشته ذکر شده است. [اطلاعات مربوط به سال­های تحصیلی 91-90 الی 96-95 (یعنی 6 دوره) در اختیار واحد مستندسازی قرار نداشت]

 

ردیف

      سال تحصیلی

تعداد معلمان و فرهنگیان شرکت کننده در برنامه اقدام پژوهی

1
 

76-75

914 نفر

2
 

77-76

980 نفر

3
 

78-77

2725 نفر

4
 

79-78

3600 نفر

5
 

80-79

5015 نفر

6
 

81-80

7770 نفر

7
 

82-81

10816 نفر

8
 

83-82

24825 نفر

9
 

84-83

42779 نفر

10
 

85-84

33602 نفر

11
 

86-85

29801 نفر

12
 

87-86

21541 نفر

13
 

88-87

19841 نفر

14
 

89-88

12894 نفر

15
 

90-89

16651 نفر


22

97-96

53123 نفر

جمع کل

286877 نفر

 

اطلاعات جدول فوق نشان می دهد که در طول 16 دوره  گذشته بیش از 286 هزار نفر از معلمان در برنامه اقدام پژوهی شرکت کرده و بیش از 286 هزار گزارش اقدام پژوهی در باره مسائل و مشکلات کلاس های درس و سایر فرآیند های مهم دخیل در آموزش و پرورش توسط معلمان پژوهنده (مدیران پژوهنده و کارشناسان پژوهنده )سراسر کشور تهیه شده است.علاوه بر این اجرای این طرح در سراسر کشور سبب شده 286 هزار نفر از معلمان و فرهنگیان سراسر کشور به صورت حضوری و غیر حضوری در دوره های آموزش اقدام پژوهی شرکت کنند و به این ترتیب حجم عظیمی از فرهنگیان سراسر کشور با روش پژوهش در عمل،  به مثابه روش علمی شناسایی مسایل و مشکلات و حل و فصل آنها اشنا شده­اند. علاوه بر این ده­ها همایش، سمینار علمی و میز گردهای پژوهشی در سراسر کشور درخصوص این برنامه با حضور معلمان پژوهنده و استادان  تشکیل شده و اساتید دانشگاه و معلمان پژوهنده در آن به ایراد سخن واشاعه یافته های پژوهشی و تبادل تجارب اقدام پژوهی خود پرداخته اند.

به نظر می رسدطرح معلم پژوهنده توانسته بخش قابل توجهی از معلمان کشورمان را با مفهوم پژوهش، فرآیند بررسی علمی،استنتاج و فرضیه­­آزمایی آشنا کند و آمادگی لازم به منظور اجرای پژوهش­های جدی تر و تدریس موثر تر را در آنها ایجاد کند و نیز  بینش­های تازه ای در مورد فرایندهای کلاس درس در اختیارآنها قرار دهد.

پژوهشگاه در راستای گسترش فرهنگ اقدام پژوهی در بین فرهنگیان سراسر کشور،نسبت به تالیف و انتشار 3 کتاب با موضوع آشنایی مقدماتی با اقدام­پژوهی (پژوهش در عمل) همت گماشته و در چند سال اخیر 5 ویژه­نامه پژوهشنامه آموزشی(ماهنامه خبری-آموزشی- پژوهشی شورای تحقیقات وزارت آموزش و پرورش) را به موضوع معلم پژوهنده اختصاص داده و چاپ نموده است.علاوه بر این تاکنون حداقل 10 پژوهش ملی یا استانی در خصوص تاثیرات برنامه معلم پژوهنده با تشویق و حمایت پژوهشگاه اجرا شده است. همچنین د ر چند سال اخیر گزارش های مدیریتی کامل و مفصل در خصوص نحوه ارزشیابی آثار معلمان پژوهنده سراسر کشور در هر برنامه به تفکیک استان ها توسط پژوهشگاه تهیه و به عنوان بازخورد به استان­ها ارائه شده است تا هر استان از وضعیت عملکرد معلمان پژوهنده ی خود در این برنامه آگاه شود.همچنین به منظور مستند سازی و اشاعه مناسب گزارش­های اقدام پژوهی، نتایج خلاصه گزارش اقدام پژوهی معلمان پژوهنده برگزیده کشوری در چند سال گذشته در قالب مجموعه آثار،چاپ و منتشر شده  است .علاوه بر این برای تقدیر از زحمات و تلاش های معلمان پژوهنده برتر کشوری، همه ساله در مراسم بزرگداشت هفته پژوهش در وزارت آموزش و پرورش، لوح تقدیر به امضای وزیر محترم آموزش و پرورش و هدیه مناسب به  معلمان پژوهنده برتر کشوری اهداء شده است.

برخی از معلمان پژوهنده بر اساس گزارش اقدام پژوهی خود، مقالات علمی تهیه نموده و به کنفرانس­های بین­المللی ارائه نموده اند.به حمد الهی این مقالات از کیفیت خوبی برخوردار بوده و در کنفرانس های فوق پذیرفته شده­اند. در چند سال اخیر نمونه­های فراوانی از این قبیل وجود داشته است، ولی به دلیل کمبود بودجه، امکان حمایت جدی  از فعالیت­های چنین پژوهشگرانی فراهم نشده است.

برنامه معلم پژوهنده یکی از مهمترین، معتبر ترین و مطمئن ترین راهکارهای بهبود، اصلاح و تحول نظام آموزش و پرورش از طریق کاربست نتایج تحقیقات خود معلمان  است،از اینرو اطمینان داریم برنامه معلم پژوهنده به عنوان پیشاهنگ ارتقاءو توسعه علمی آموزش و پرورش،در صورت اجرایی شدن برنامه­های زیرنظام پژوهش و ارزشیابی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، با حمایت­های جدی وزارت آموزش و پرورش رو به رو خواهد شد و در آینده­ای نزدیک شاهد جهش کیفی و کمی در جنبش پژوهشگری معلمان و توسعه علمی آموزش و پرورش ایران عزیز خواهیم شد.

 دانلود فایل : mpajhoohandeh_final1.pdf ( 2009KB )

 

به اشتراک بگذارید :